Üç yöntemin karşılaştırması
Yöntemi belirleyen dört soru vardır: delik ne kadar geniş olacak, kenarı düzgün çıkmalı mı, betonun içinde demir var mı ve çevredeki yapı titreşimi kaldırır mı. Aşağıdaki tablo üç yöntemi bu sorulara göre yan yana koyar.
| Elmas uçlu karot | Darbeli matkap | Kırıcıyla açma | |
|---|---|---|---|
| Çalışma biçimi | Dönerek keser | Dönerek ve vurarak ufalar | Vurarak kırar |
| Uygun çap | Küçük çaptan çok büyük çapa | Küçük çap (dübel, ince ankraj) | Ölçü tutmaz |
| Delik kenarı | Düzgün, yuvarlak | Küçük çapta yeterli | Düzensiz, sonradan tamir ister |
| Donatıya rastlanınca | Keserek geçer | İlerleme durur | Demir açıkta kalır, ayrıca kesilir |
| Titreşim | Sınırlı | Orta | Yüksek |
| Toz | Sulu delmede çamur olarak alınır | Kuru toz | Yoğun toz ve moloz |
| Çıkış yüzü | Temiz | Çıkışta kopma olabilir | Geniş alan kopar |
| Tipik kullanım | Boru, baca, şaft, numune, ankraj | Dübel, askı, küçük ankraj | Kaba açma, söküm öncesi |
Elmas uçlu karotla delme
Karot ucu, kenarında elmas segmentler bulunan içi boş bir silindirdir. Dönerken betonu halka biçiminde keser ve ortada silindirik bir parça bırakır. Makine sehpayla yüzeye sabitlendiği için delik ekseninden kaçmaz; yatay, düşey, tavandan ve açılı delme yapılabilir.
Betonun içindeki demiri de kestiği için donatılı kesitte çalışabilen tek delme yöntemidir. Delik ölçüsünde çıktığından boru ya da baca boşluksuz oturur. Karşılığında suya, elektriğe ve makinenin kurulacağı alana ihtiyaç duyar; kurulum süresi küçük işlerde belirleyicidir.
Darbeli matkap ve kırıcı-delici ile delme
Darbeli matkap ucu hem döner hem ileri geri vurur; betonu ufalayarak ilerler. Raf, dolap, askı ve tesisat kelepçesi için açılan dübel deliklerinde, ayrıca ince çaplı ankraj deliklerinde hızlı ve yeterlidir. Kurulum gerektirmez, su istemez.
Sınırı çaptır. Delik genişledikçe kenar bozulur, çıkış yüzünde beton kopar ve uç demire geldiğinde ilerleyemez. Bu noktadan sonra matkabı zorlamak yerine karota geçmek hem süreyi hem de sonradan yapılacak tamiri azaltır.
Kırıcıyla delik açma
Kırıcı, betonu vurarak parçalar. Açılan boşluğun kenarı düzensizdir, istenen ölçüden geniş çıkar ve içindeki demir açıkta kalır. Titreşim çevredeki betona ve sıvaya yayılır; oturulan binada komşu hacimleri de etkiler.
Bu yöntem, kenarın düzgün olması gerekmeyen ve zaten sökülecek ya da yeniden dökülecek bölgelerde anlamlıdır. Bitmiş bir duvarda boru geçişi için kırıcı kullanmak, deliğin çevresini sonradan onarmayı gerektirir.
Açılacak boşluk yuvarlak değilse
Kapı, pencere, merdiven boşluğu ya da şaft gibi dikdörtgen açıklıklar delme değil kesme işidir. Kesit kalınlığına göre elmas diskli raylı testere, daha derin kesitlerde halatlı (tel) kesim kullanılır. Köşelerde kesimin taşmaması için önce karotla köşe delikleri açılması yaygın bir uygulamadır.
Dar ve erişimi zor yerlerde dikdörtgen boşluk, yan yana açılan karot delikleriyle de oluşturulabilir. Bu yönteme sıralı karot ya da çürütme denir; kenar daha sonra düzeltilir.
Hangi durumda hangi yöntem seçilir?
Kısa bir karar listesi:
- Dübel, askı ya da ince ankraj deliği: darbeli matkap
- Klima, davlumbaz, kombi bacası, su ve pis su borusu geçişi: karot
- Betonarme perde, kolon yakını veya donatılı döşemede delik: karot ve öncesinde teknik onay
- Titreşime duyarlı ya da oturulan yapıda delik: karot
- Beton numunesi alınması: karot
- Kapı, pencere ya da şaft boşluğu: beton kesme; köşelerde karot
- Zaten sökülecek betonda kaba açma: kırıcı
Sık sorulan sorular
Beton en temiz hangi yöntemle delinir?
Elmas uçlu karotla. Uç betonu keserek ilerlediği için delik yuvarlak ve düzgün kenarlı çıkar, sulu delmede toz çamur olarak alınır ve çevredeki betona darbe titreşimi aktarılmaz.
Darbeli matkapla klima deliği açılır mı?
Açılabilir ama önerilmez. Bu çapta matkapla açılan delik düzgün çıkmaz, dış yüzde sıva ve beton kopar ve demire rastlanırsa delik yarıda kalır. Karotla aynı delik tek seferde ve ölçüsünde açılır.
Demirli beton delinebilir mi?
Elmas uçlu karot betonun içindeki demiri de keser. Ancak kolon, kiriş ve perde gibi taşıyıcı elemanlarda donatının kesilmesi statik projeye ve yetkili teknik sorumlunun onayına bağlıdır.
Sulu ve kuru delme arasındaki fark nedir?
Sulu delmede uç suyla soğutulur ve kesim tozu çamur olarak taşınır; betonarmede standart yöntem budur. Kuru delme, suyun kullanılamadığı yerlerde ve daha çok tuğla gibi yumuşak malzemede, toz emişiyle birlikte uygulanır.